Así caeu o derradeiro refuxio de Pancho

Este texto foi escrito por Siro López como unha longa carta destinada a Benigna Díaz Corral “Binucha”. En 2011 o Concello de Narón entregou a Binucha o Premio Muller do Ano en recoñecemento polo seu compromiso solidario e o da súa familia cos perseguidos políticos.

Aínda que de idades moi distintas, Pancho e Rudesindo eran bos amigos, ademais de compañeiros de traballo no Taller de Gradas. Teu pai e teu irmán empezaron a acollelo en estadías breves, dun día ou dous, no ano 49; pero fóronse facendo máis longas segundo empeoraba a situación, e cando morreu teu pai, no 53, a vosa debía de ser xa a única casa á que podía acudir, e Sindo seguiu axudándoo.

O teu irmán enfermara de tuberculose mentres cumpría o servizo militar, que non chegou a rematar. Traballaba na Fenya e quedaba moitas veces a durmir en Ferrol, na túa casa; pero despois de morrer o voso pai colleu a baixa laboral e ficou definitivamente en Cornido. Ti sospeitaches que o facía para atender a Pancho, ¿verdade? Mamá dixérame que cando lle preguntaches non cho negou e engadira que el xa non tiña nada que perder.

A noite do 18 ao 19 de novembro de 1954 os gardas civís sitiaron a casa. Eran moitos, seica vintecinco, mandados por un tenente. A xente que ía traballar cedo ás cerámicas de Xuvia víralles brillar os tricornos entre as maciñeiras.

Pode que houbese un chivatazo, pero tamén é posible que o servizo de investigación descubrise a casa porque Pancho ía ás veces ver a famila nun dos botes que había na ribeira, en Fontela. O bote non volvía ata o día seguinte, pero podíase ver ben fondeado na Barca, en Mugardos.

Fose como fose, a garda civil descubriuno e dispuxo o operativo para acabar co último guerrilleiro. Preto das nove da mañá chamaron á porta. Sindo alugara a bodega a unha muller chamada Delfina, que vivía cunha filla e un neto pequeniño, e antes de abrir baixou pola trapela á bodega; el mesmo envolveu o neno e pediulles que fosen á casa dun veciño, chamado Hixinio. A rapaza saiu co neno, pero Delfina quixo quedar e converteuse en testemuña da traxedia.

Pancho non poidera fuxir e se agochara detrás dun tabique no faiado. Varios gardas subiron, un deles cun can, e Sindo mentres lles dicía que estaba só, abriu a ventá que daba ao tellado da bodega. Aínda que o sarxento lle mandou pechala de contado, aquelo salvou ao Pancho, porque cando o garda que levaba o can o descubriu, Pancho empezou a disparar a través do tabique e os gardas fuxiron escaleiras abaixo, e, crendo que tentaría escapar pola ventá que abrira Sindo, agardárono ante a bodega e descoidaron o outro lateral da casa, o do patín, por onde Pancho saiu correndo. Cando o viron foron atrás del, disparáronlle e ferírono; entón Pancho volveuse, disparou tamén e feriu ao teniente. Os gardas todos deixaron de perseguilo para atender ao mando.

Delfina, que nunca nada sospeitara da presenza de Pancho na casa, volveuse a Sindo, que fora baixando polo patín, e, anguriada, pregoulle pola alma dos pais que lle dixera quen era aquel home. Sindo só lle respondeu: “Marche. Vaia a casa de Hixinio”.

Pero Delfina non marchou e viu como varios gardas, irados, se botaron a Sindo, berrándolle: “¡Pola túa culpa, cabrón!”, mentres lle batían na cara cos mosquetóns. Sindo caeu coa cara chea de sangue, e dende o chan chamoulles “covardes”. Daquela levárono a rastro á parte de atrás da casa e Delfina oíu varios disparos. Nunca saberedes cantos nin onde llos deron porque nunca vos deixaron ver o cadaver.

Foi todo así, tal como eu o recordo, ¿non si?

Pero o mesmo día empezastes outro calvario, de interrogatorio en interrogatorio, primeiro na casa cuartel da garda civil de Fene, onde ao teu home lle esmagaron un pé cun mosquetón; despois, na mesma noite, nun cagarrón noxento de Neda; toda a tarde e toda a noite nun calabozo do cuartel de Xuvia; pola mañá no cuarto das patacas do de Canido; á tarde no cárcere de Ferrol, na avenida de Vigo… Chegastes derreados, sen comer nada.

Ao cárcere levaran xa a Antonia, a irmá de Pancho; unha muller rexa, que era á que peor trataban e perdeu os nervos naqueles interrogatorios interminabeis. Despois prenderon a Delfina e á filla.

Soltáronvos despois dun mes longo e cando fuches pagar ao enterrador – coido que era Andrés Piñón -, aínda te agardaba un novo disgusto. No Couto xa non estaba o cura Cazón, senón outro ruín que prohibira dar terra a Sindo onde lle correpondía e mandara poñelo pegado ao muro, nun chan de pedras e de ortigas.

Miña nai ía todos os días ao mercado de Ferrol e sabía de vós por Emilia e outras vendedoras de Cornido. Un día veu contando que arranxarades a sepultura de Sindo con azulexo branco e que cando estabas limpándoa chegou o cura para botarche en cara que gastases os cartos en ben gardar o corpo do teu irmán e que non deses unha misa pola súa alma. Entón Mercedes, aquela muller forte que toleara algo cando lle morreran os pais, botouse a el berrándolle “¡Corvo, corvo!”, e o cura escapou correndo. Foi tal como o conto ¿non si?

Sempre pensei no terrible sufrimento de Pancho no último mes da súa vida. Só, ferido, sen poder curarse; a familia desfeita, coa muller presa, os fillos no hospicio, a filla en Bilbao, e ademais o peso na conciencia da morte de Sindo, o seu mellor amigo e benfeitor. Eu nunca vira fotos del, pero na reportaxe do Diario de Ferrol ten expresión nobre, ollada limpa e sorrir de home bo, que inspiran confianza. O destino non se portou ben nin con Sindo nin con el.

O texto de Siro López aparece recollido en “Retallos da memoria” e pode ser consultado de maneira íntegra en

Fai clic para acceder a retallos_01_01_heroes_esquecidos_a_familia_rudesindo_diaz_beceiro_benigna_corral_yanez_por_siro_lopez.pdf

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair /  Cambiar )

Google photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google. Sair /  Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair /  Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair /  Cambiar )

Conectando a %s